Các quân cờ tướng và cách đi
Bảy loại quân cờ tướng, lần lượt từng quân: đi thế nào, ăn quân ra sao, bị cản khi nào và đáng giá bao nhiêu. Mọi thế cờ dưới đây đều được kiểm tra bằng chính luật của trò chơi.
Trong cờ tướng, mỗi bên có 16 quân gồm bảy loại: một Tướng, hai Sĩ, hai Tượng, hai Mã, hai Xe, hai Pháo và năm Tốt. Bên Đỏ ngồi phía dưới và đi trước. Bài này giải thích cách đi và cách ăn quân của từng quân, điều gì giới hạn nó và giá trị ước lượng của mỗi quân.
Trong các sơ đồ, cột được ghi từ a đến i, từ trái sang phải, còn hàng được đánh số từ 0 đến 9 tính từ phía bên Đỏ. Chấm xanh đánh dấu những điểm quân có thể đi tới, dấu chéo đánh dấu nước đi bị luật cấm.
Bàn cờ và thế cờ ban đầu
Quân cờ đặt trên giao điểm của các đường kẻ chứ không nằm trong ô. Con sông ở giữa chia bàn cờ làm hai nửa. Mỗi bên có một cung gồm chín điểm, có hai đường chéo, bao quanh Tướng.
Trên hàng cuối, thứ tự từ mỗi mép vào là Xe, Mã, Tượng, Sĩ, còn Tướng đứng chính giữa. Hai Pháo đứng trước hai Mã hai hàng, còn năm Tốt đứng cách nhau một cột ở hàng thứ tư, sát bờ sông.
Tướng và Sĩ
Tướng là quân quan trọng nhất, nên giữ an toàn cho Tướng luôn được đặt lên hàng đầu. Tướng đi một bước theo chiều dọc hoặc chiều ngang và không bao giờ được ra khỏi cung. Tướng cũng không được đi vào cột mà ở đó nó đối mặt với Tướng đối phương khi giữa hai Tướng không có quân nào.
Sĩ là cận vệ của Tướng. Sĩ đi một bước theo đường chéo và phải ở trong cung, nên mỗi Sĩ chỉ có thể đứng ở năm điểm. Sĩ chặn các đường tấn công và che những điểm cạnh Tướng.
Tượng và Mã
Tượng đi đúng hai bước theo đường chéo (đi chéo hình chữ điền) và không được qua sông, nên Tượng chỉ dùng để phòng thủ. Tượng cũng không nhảy qua quân được. Nếu điểm ở giữa đường chéo, gọi là mắt tượng, có quân đứng, Tượng không đi được hướng đó.
Mã đi một bước thẳng rồi một bước chéo ra ngoài, theo hình chữ nhật, giống quân Mã trong cờ vua. Khác biệt là Mã cờ tướng có thể bị cản. Nếu điểm ngay cạnh Mã theo hướng nó muốn đi có quân đứng (người chơi gọi là cản chân mã), Mã không đi được hướng đó. Vì vậy Mã yếu hơn và dễ đoán hơn quân Mã trong cờ vua.
Xe và Pháo
Xe là quân mạnh nhất. Xe đi như quân Xe trong cờ vua, bao nhiêu điểm cũng được theo hàng ngang hoặc cột dọc, nhưng không nhảy qua quân khác. Xe gánh cả việc tấn công lẫn phòng thủ.
Pháo là quân chỉ cờ tướng mới có. Khi không ăn quân, Pháo đi giống hệt Xe. Muốn ăn quân, Pháo phải nhảy qua đúng một quân, gọi là ngòi pháo, rồi đáp xuống quân đối phương phía sau. Ngòi có thể là quân của bên nào cũng được. Không có ngòi, hoặc có hai quân ở giữa, thì Pháo không ăn được.
Vì cần ngòi, Pháo tạo ra những đòn đe dọa mà không quân nào khác làm được, kể cả đòn tấn công mở khi một quân bước vào hoặc rời khỏi đường của Pháo.
Tốt
Tốt đi thẳng một bước về phía trước cho đến khi qua sông. Qua sông rồi, Tốt được đi ngang thêm một bước. Tốt không bao giờ đi lùi và không được phong cấp khi tới hàng cuối. Tốt đã qua sông là một quân tấn công thực sự.
Khi hai Tướng đối mặt
Hai Tướng không bao giờ được đối mặt nhau trên cùng một cột mà không có quân nào ở giữa, và không nước đi nào được để lại thế đó. Vì vậy một quân đứng một mình giữa hai Tướng bị ghim. Nếu nó rời khỏi cột, hai Tướng sẽ lộ mặt nhau, và trò chơi không cho phép nước đó.
Bảy loại quân trong một bảng
Giá trị quân dưới đây là con số ước lượng mà đa số người chơi dùng khi cân nhắc đổi quân. Vị trí quan trọng hơn con số. Pháo mạnh nhất ở đầu ván khi bàn cờ còn nhiều ngòi, còn Mã mạnh dần lên khi bàn cờ thưa quân.
| Quân | Cách đi | Giới hạn | Giá trị ước lượng |
|---|---|---|---|
| Tướng | Một bước dọc hoặc ngang | Ở trong cung, không được đối mặt Tướng đối phương | Vô giá |
| Sĩ | Một bước chéo | Ở trong cung | 2 |
| Tượng | Hai bước chéo | Không qua sông, bị chặn khi mắt tượng có quân | 2 |
| Mã | Một bước thẳng rồi một bước chéo | Bị cản khi có quân đứng sát cạnh | 4 |
| Xe | Đi xa tùy ý theo hàng hoặc cột | Không nhảy qua quân | 9 |
| Pháo | Như Xe, nhưng ăn quân bằng cách nhảy qua đúng một quân | Cần ngòi mới ăn được | 4,5 |
| Tốt | Tiến một bước, qua sông được đi ngang | Không bao giờ đi lùi | 1, qua sông là 2 |
Cách ghi nước đi
Người chơi Việt Nam ghi nước đi bằng cách đánh số cột từ 1 đến 9, mỗi bên đếm từ phía tay phải của mình. Một nước đi gồm tên quân, cột quân đang đứng, hướng đi (tiến, thoái, hoặc bình tức là đi ngang) và cột tới (khi đi ngang) hoặc số bước (khi tiến hay thoái thẳng). Mã, Tượng và Sĩ luôn ghi cột tới.
Nước khai cuộc phổ biến nhất là Pháo đầu. Bên Đỏ đưa Pháo ở cột 2 sang cột 5, ghi là "Pháo 2 bình 5" (viết tắt P2-5). Bên Đen thường đáp lại bằng "Mã 2 tiến 3" (M2.3).
Bài luật chơi cờ tướng ghép các quân lại thành chiếu tướng, chiếu bí và những kế hoạch đầu tiên, còn bài luật cờ tướng chính thức giải thích các điểm chi tiết như luật chiếu dai. Bài lịch sử cờ tướng kể lại các quân cờ đã có tên gọi và cách đi như ngày nay ra sao.
Thử từng quân trên bàn cờ thật
Một bàn cờ riêng để chơi cờ tướng với máy, ngay trên trang này. Bàn cờ chỉ cho phép nước đi hợp lệ, nên bạn có thể tự kiểm tra cách đi của từng quân.
Cờ Tướng
Bạn đã biết các quân cờ. Vào bàn thôi.
Phòng riêng với bạn bè, có thể trò chuyện video, hoặc chơi cờ tướng với máy để luyện tập. Không cần tải về, không cần đăng ký.
