Chiến lược cờ tướng cho người mới: các khái niệm cốt lõi

Bạn đã biết cách đi của các quân. Bài này nói về cách dùng chúng: giữ an toàn cho Tướng, sớm xuất Xe, giải phóng Mã, dùng Pháo có quân hỗ trợ và bỏ thói tham ăn quân hớ. Các bàn cờ minh họa là thế cờ thật, đã được chính phần mềm của trò chơi kiểm tra.

Biết luật cờ tướng và chơi cờ tướng giỏi là hai chuyện khác nhau. Tấn công nhanh trông rất hấp dẫn, nhưng cờ tướng đền đáp cho sự phối hợp, đúng thời điểm và triển khai quân vững vàng. Người mới hay lao lên tấn công hoặc quên phòng thủ thường thua rất nhanh, có khi ngay cả lúc đang hơn quân.

Bảo vệ Tướng trước tiên

Tướng không bao giờ rời khỏi cung, khu vực 3×3 ngay trước mặt mỗi người chơi. Vua trong cờ vua có thể chạy khỏi chỗ nguy hiểm. Tướng trong cờ tướng chỉ có chín điểm và không còn chỗ nào khác để đi, nên giữ an toàn cho Tướng được đặt lên trên hết.

  • Giữ cả hai Sĩ bên cạnh Tướng.
  • Không đi các quân giữ cung khi không có lý do.
  • Không mở cột giữa hướng về cung của chính mình.
  • Cẩn thận với Pháo chiếu tướng qua ngòi.

Sĩ và Tượng là quân phòng thủ, và giá trị của chúng nằm ở chỗ đứng yên tại vị trí. Sĩ giữ các đường chéo trong cung, còn Tượng canh các điểm phía trước cung và có thể chặn một cột. Đi qua đi lại vô cớ, hoặc đưa chúng lên phía trước, sẽ để lại những lỗ hổng mà Pháo hay Mã đối phương sẽ tìm ra. Chỉ một sơ suất trong phòng thủ cũng có thể đủ để bị chiếu bí nhanh.

Nguyên tắc khai cuộc

Khai cuộc trong cờ tướng rất linh hoạt, và bạn không cần học thuộc thế khai cuộc nào. Vài nguyên tắc dưới đây đủ dùng cho hầu hết các ván:

  • Xuất Xe sớm.
  • Đưa một Mã ra điểm an toàn.
  • Đặt Pháo ở nơi có thể gây áp lực về sau.
  • Củng cố cung cho vững trước khi tấn công.
  • Không thí quân khi chưa có lý do.

Nước đi đầu tiên phổ biến nhất là Pháo đầu (Trung pháo). Bên Đỏ đưa Pháo từ h2 sang e2, vào cột chạy thẳng qua cả hai cung.

Pháo đầu, từ h2 sang e2. Dùng chính Tốt Đỏ ở e3 làm ngòi, Pháo lúc này đe dọa ăn Tốt Đen ở e6.

Cách đáp phổ biến nhất của bên Đen là Bình phong Mã. Một Mã ra bảo vệ Tốt giữa, và Mã còn lại thường ra theo sau một hai nước.

Bên Đen đáp bằng Mã h9 lên g7. Mã lúc này bảo vệ e6, nên Pháo không còn ăn không con Tốt đó được nữa.

Sớm đưa Xe ra trận

Xe là quân mạnh nhất trên bàn cờ và quyết định kết quả của rất nhiều ván. Xe khống chế các cột và hàng thông thoáng, chiếu tướng nguy hiểm, phối hợp tốt với Pháo và làm chủ tàn cuộc. Xe mà còn nằm kẹt ở góc thì không làm được việc nào trong số đó.

Khi Mã đã ra g2, Xe đi từ i0 sang h0. Giờ Xe chạy dọc cột h thông thoáng, tới tận Pháo Đen ở h7.

Đừng để Mã bị cản chân

Mã là quân tấn công mạnh, nhưng khác với quân Mã trong cờ vua, Mã cờ tướng có thể bị cản. Mã đi một bước thẳng trước, rồi một bước chéo ra ngoài. Nếu điểm mà Mã đi qua, tức chân mã, có quân đứng, Mã không nhảy được hướng đó. Một lỗi phổ biến của người mới là đặt Tốt hoặc Pháo ngay trên chân mã.

Tốt ở c3 đang cản chân mã, nên Mã ở c2 không tới được b4 hay d4. Đẩy Tốt đó lên c4 là Mã được giải phóng.
  • Giữ trống điểm ngay trước mặt mỗi Mã.
  • Đưa Mã ra theo hướng vào trung tâm.
  • Đừng nhốt Mã của mình sau những quân đứng im một chỗ.

Hai Mã phối hợp với nhau gần cung đối phương rất khó ngăn chặn.

Dùng Pháo phải có quân hỗ trợ

Pháo không có quân nào tương đương trong cờ vua, và chính Pháo làm cho cờ tướng giàu tính chiến thuật. Pháo đi như Xe nhưng chỉ ăn quân bằng cách nhảy qua đúng một quân, gọi là ngòi. Người mới thường mắc cùng ba lỗi khi dùng Pháo:

  • Tấn công bằng Pháo quá sớm.
  • Để Pháo không có quân nào bảo vệ.
  • Quên rằng Pháo cần ngòi mới ăn được quân.

Dùng Pháo để gây áp lực lên một cột, và cho Pháo phối hợp với Xe. Quân nào cũng có thể làm ngòi, của bạn hay của đối phương, kể cả Tốt. Hãy để ý khi hai Pháo xếp thẳng hàng với nhau, vì đòn hai Pháo đến rất nhanh. Pháo mạnh nhất ở đầu ván, khi bàn cờ còn đầy quân có thể làm ngòi. Khi quân trên bàn được đổi bớt, ngòi trở nên hiếm và Mã thường thành quân hữu dụng hơn.

Khi nào Tốt trở nên nguy hiểm

Trước khi qua sông, Tốt chỉ có thể tiến lên một bước, và việc của nó chủ yếu là phòng thủ hoặc giữ thế. Khi đã qua sông, Tốt còn đi ngang được. Từ đó Tốt khống chế quân đối phương, hỗ trợ tấn công và lấy mất các điểm thoát của Tướng.

Tốt ở e5 đã qua sông nên có thể đi tới d5, f5 hoặc e6. Tốt ở c3 chưa qua sông, nên chỉ đi được tới c4.

Phối hợp quân thay vì tham ăn quân

Người mới thường ăn bất cứ quân nào được đưa tới mà không tự hỏi cái giá phải trả. Một nước ăn quân có thể mở đường tới Tướng của chính bạn, phí một nước đi, kéo một quân phòng thủ ra khỏi vị trí hoặc tạo thế cho Pháo đối phương. Trong cờ tướng, thế chủ động thường đáng giá hơn một quân.

Những đợt tấn công mạnh dùng nhiều quân cùng lúc. Các cặp phối hợp tốt gồm Xe và Pháo trên một cột mở, Mã và Tốt gần cung, và Pháo có ngòi được Xe hỗ trợ. Tấn công bằng một quân, thí quân mà không ai đánh tiếp, hay chiếu tướng bừa bãi hiếm khi đem lại kết quả.

Cột mở và những đòn đe dọa thường gặp

Các cột mở dẫn thẳng tới cung. Xe chiếm lấy những cột đó, còn Pháo dùng bất cứ quân nào trên cột làm ngòi. Hãy cẩn thận với cột giữa trước mặt Tướng của bạn. Mở cột đó quá sớm có thể khiến bạn thua ngay lập tức.

Hãy tập nhận ra những nguy hiểm sau trước khi chúng xảy ra:

  • Pháo chiếu tướng qua ngòi.
  • Hai Tướng đối mặt trên một cột trống, điều luật cấm. Quân đứng giữa hai Tướng không được rời khỏi cột đó.
  • Mã bắt đôi gần cung.
  • Hai Xe cùng dồn đánh một cánh.
  • Đòn tấn công mở vào Tướng, khi một quân di chuyển và để lộ đường tấn công của một quân khác.

Ở thế dưới đây, ngòi chính là Tốt của bên Đen. Pháo Đỏ bước vào cột giữa và chiếu tướng qua con Tốt đó.

Pháo đi từ h4 sang e4 và chiếu tướng, dùng Tốt Đen ở e6 làm ngòi. Bên Đen chỉ còn cách dùng Sĩ hoặc Tượng để chặn.

Mã bắt đôi hiệu quả vì chỉ bằng một nước, Mã vừa tấn công Tướng vừa tấn công một quân giá trị. Bên Đen phải xử lý nước chiếu trước.

Mã nhảy từ g5 tới f7, vừa chiếu Tướng vừa đánh Xe ở d6. Nước hợp lệ duy nhất của bên Đen là đưa Tướng tới e8, và sau đó Xe bị ăn.

Phần lớn những ván thua sớm đến từ một trong các đòn đe dọa này. Nhận ra chúng kịp thời sẽ tránh được hầu hết.

Tàn cuộc cơ bản và cách tiến bộ

Dù mới chơi, bạn cũng nên biết điều gì quan trọng ở cuối ván. Xe làm chủ bàn cờ, Tốt thường quyết định kết quả, cột mở rất nguy hiểm và Tướng vẫn cần được che chở. Hãy cẩn thận khi đổi quân để vào một tàn cuộc mà bạn không còn Xe trong khi đối phương vẫn còn.

Đây là những lỗi khiến người mới thua nhiều ván nhất:

  • Mở cột giữa quá sớm.
  • Tự cản chân Mã của mình.
  • Dùng Pháo chiếu bừa bãi.
  • Tấn công quá đà.
  • Xem nhẹ phòng thủ.

Muốn tiến bộ, hãy chơi những ván chậm và suy nghĩ kỹ từng nước. Đặt phòng thủ lên trước. Quan sát cách người chơi có kinh nghiệm dựng một đợt tấn công. Sau mỗi ván thua, hãy xem lại cung của mình bị yếu từ chỗ nào, và luyện dùng Pháo cho tới khi cách Pháo nhảy ăn quân trở thành phản xạ. Kỷ luật giúp bạn chơi cờ tướng tiến bộ nhanh hơn sự hung hăng.

Triển khai quân an toàn, Tướng được bảo vệ và các quân phối hợp với nhau sẽ giúp bạn thắng phần lớn những người chỉ biết ham ăn quân. Khi những thói quen này đã thành tự nhiên, bài hướng dẫn chiến thuật nâng cao đi sâu hơn vào thế chủ động và chiến thuật Pháo, còn bài những lỗi thường gặp nói về các lỗi mà người chơi trình độ trung bình vẫn hay mắc.

Chơi thử một ván

Một bàn cờ riêng để chơi cờ tướng với máy, ngay trên trang này. Không cần đăng ký.

Cờ Tướng

Xem trước bản demo

Áp dụng những điều vừa học trên bàn cờ thật.

Phòng riêng với bạn bè, có thể trò chuyện video, hoặc chơi cờ tướng với máy để luyện tập. Không cần tải về, không cần đăng ký.

Chơi Cờ Tướng Miễn phí, chơi ngay trên trình duyệt, không cần đăng ký Chơi